Johan Cruijff en Edwin Winkels tijdens een van hun vele ontmoetingen in Barcelona. Eigen foto.

De mythe van de verlosser

Johan Cruijff en Edwin Winkels tijdens een van hun vele ontmoetingen in Barcelona. Eigen foto.

Johan Cruijff vestigde zich in 1988, toen hij trainer van FC Barcelona werd, in de stad waar hij vrijdag in besloten kring is gecremeerd. Hetzelfde jaar emigreerde ook correspondent Edwin Winkels naar Barcelona. Een persoonlijke herinnering van een van de vele ontmoetingen, die later dit jaar in boekvorm verschijnen onder de titel

De mythe van de verlosser

Blauwe lucht

We hebben het over het weer, echt. Over de zon die in de verte boven de blauwe zee staat en strak binnenvalt door de hoge ramen van het majestueuze pand op de bergwand van de Tibidabo in Barcelona. Over zijn poloshirt, de korte mouwen, begin februari. Over zijn licht gebruinde gezicht en armen.

Dan komt hij met zo’n zin van hem. ,,Je hebt er geen erg in als je hier niet bent.’’

Na zoveel jaar is het eenvoudiger hem te begrijpen. Johan Cruijff bedoelt: als je niet weet wat het is om driehonderd dagen per jaar op te staan en de deur uit te gaan met een blauwe hemel, dan kun je dat ook nooit gaan missen. Maar als je eenmaal niet beter weet dan dat de dag je al vanaf het ochtendgloren zo toelacht, dan komt een grauwe, regenachtige hemel harder aan.

,,Al na mijn eerste vijf jaar als voetballer hier kon ik niet meer zonder die blauwe lucht.’’

,,Al na mijn eerste vijf jaar als voetballer hier kon ik niet meer zonder die blauwe lucht.’’

In Barcelona schijnt 2486 uur per jaar de zon; in Amsterdam 1524. Dat scheelt gemiddeld twee uur en drie kwartier zon per dag. Ja, echt, we hebben het over het weer. ,,Ik vind het leuk af en toe in Nederland te zijn, zeker als ik er mooie dingen kan doen. Maar als er wekenlang dikke wolken hangen, verlang ik snel weer naar Barcelona.’’

Het is februari 2009 als we over het weer spreken. Hij woont dan al iets meer dan twintig jaar in Barcelona. Ik ook. Cruijff arriveerde in juni 1988, ik volgde vier maanden later. Hij omdat Barça hem terug wilde hebben, als coach. Ik omdat mijn Spaanse vrouw het veel te koud en regenachtig vond in Nederland. Het weer, ja.

Banaal

Het is de eerste keer dat we het ooit over het weer hebben, denk ik. We gebruiken toevallig hetzelfde woord: banaal. Het lijkt banaal het weer te duiden als een van de belangrijkste factoren om het ergens naar je zin te hebben. Maar dat is niet zo. De zon, de warmte maakt een ander mens van je. Vrolijker, uitbundiger. Informeler zelfs. Laat je meer en langer genieten van de dag, van het leven.

Er zijn mensen die van de seizoenen houden, zeggen ze. Een lekkere natte herfst, een koude winter, een ontbolsterend voorjaar. Cruijff niet. In de winter lijkt zelfs Barcelona, met een gemiddelde dagtemperatuur van 14 graden in januari en februari, te koud voor hem. Dan vertrekt hij meestal met zijn vrouw, Danny, voor weken naar Mauritius. Dat ligt in de Indische Oceaan, voor de Afrikaanse oostkust. Dat kan hij gemakkelijk doen sinds hij niet meer trainer is.

Mevrouw Cruijff

Danny heeft het ook altijd naar haar zin gehad in Barcelona. Ze is nóg minder in Nederland teruggeweest dan haar man. Zij was, in de jaren tachtig, Nederland helemaal zat. Niet de kou of de regen, maar dat andere klimaat, dat van de haat en de nijd, de agressiviteit, de sfeer rond haar man. De strijd met Ajax, het bestuur, met de pers. Het gebrek aan waardering. De druk op Jordi, veertien jaar en op het voetbalveld altijd ‘de zoon van’. Het gebrek aan privacy, al lag de villa in Vinkeveen een beetje beschut, ver genoeg van de Watergraafsmeer.

,,Ik was eenentwintig, zij negentien toen we trouwden. En nog steeds bij elkaar,’’ zegt Cruijff die stralende ochtend in februari 2009. Het is een paar weken na hun veertigste trouwdag. ,,Maar dat is meer háár verdienste geweest dan van mij. Als de man voortdurend op reis is en zijn hele leven altijd mensen om zich heen heeft, dan moet je als echtgenote een heel groot incasseringsvermogen hebben. We hadden ook nog eens drie kinderen, hebben veel omzwervingen gemaakt. Maar we zijn nog steeds bij elkaar...’’

Het is ook voor het eerst dat we het over haar hebben, Danny. Meer dan dit zal hij niet over haar vertellen. Ik ben geen vriend van de familie, ben er nooit over de vloer geweest. Heb er weleens met Johan voor de deur staan praten, een briefje in de bus gestopt of aangebeld.

Enkele jaren eerder heb ik mevrouw Cruijff woedend aan de telefoon gehad. Al jaren heb ik het telefoonnummer van de witte villa in de wijk Bonanova waar ze sinds 1991 wonen, nooit heb ik het gebeld. Tot de avond dat bekend wordt dat Rinus Michels is overleden. Ik wil graag een reactie van Johan op de dood van een van zijn voetbalvaders, de man die zowel zijn coach bij Ajax en Oranje als FC Barcelona was, maar minder van het mediterrane leven kon genieten dan Cruijff.

Michels heette in Spanje niet voor niets Mister Marmol, Meneer Marmer. Johan komt aan de telefoon en geeft een gemeend commentaar.

Belangrijke mensen

Ook over de dood praten we, die februaridag in 2009 in een zaal van het gebouw van zijn Foundation, op drie blokken lopen van zijn huis. Ik heb voor een verhaal voor het magazine van Audi, een auto die hij sinds kort rijdt in plaats van zijn eeuwige Mercedes stationwagon, een stapeltje foto’s bij me, van momenten en mensen uit zijn leven. Niet van die beroemde Citroën SM Maserati waarmee hij als voetballer rondreed. Wel foto’s van zijn eerste prijs als voetballer, een tiener nog; van een wandeling met zijn hond, een colly, die inmiddels dood is; van de WK-finale van 1974; van zijn kinderen, Chantal, Susila en Jordi.

,,Alledrie zijn ze heel belangrijk geweest in mijn leven, elk op zijn of haar manier.’’

Van de mensen die zijn leven hebben bepaald. Vader Manus op een oude foto, uit de jaren vijftig. Op een recenter beeld naast elkaar zijn moeder, Nel Draaijer, zijn stiefvader ‘ome’ Henk Angel, en zijn schoonvader Cor Coster, alledrie in het laatste jaar weggevallen. Cruijff is even stil. ,,Ze is negentig geworden’’, zegt hij over zijn moeder, die dat lange leven ver weg van de op haar zoon gerichte schijnwerpers volbracht. Hij kijkt naar de foto, neemt hem in de hand, streelt er even over. ,,Alledrie zijn ze heel belangrijk geweest in mijn leven, elk op zijn of haar manier.’’

Ernaast liggen nog twee foto’s van Johan zelf; eentje met een sigaret in de mond, de ander met een lolly, enkele maanden nadat een dubbele bypassoperatie zijn hart en zijn leven redde. Bang was hij altijd geweest niet ouder dan zijn vader Manus te worden, die op zijn 45ste aan een hartaanval stierf.

Bij zoon Johan waren de chirurgen er net op tijd bij; hij was 43 jaar toen zijn leven werd ‘verlengd’, zoals hij zelf twee weken na de operatie tegen me zei op het bed in het ziekenhuis dat hij die dag weer mocht verlaten. De strenge, harde coach zag er, voor het eerst, breekbaar uit.

Catalaanse chupachup

,,Nooit heb ik meer een sigaret aangeraakt’’, zegt hij als hij naar het beeld van de lolly kijkt, een Catalaanse chupachup. ,,Vaak zeggen mensen: hoe is het mogelijk, hoe heb je het kunnen doen, zo ineens stoppen? Maar het is gewoon makkelijker als je een waarschuwing krijgt. Je wordt in je leven een richting opgeduwd. Dingen die mij zijn overkomen, dat is geen toeval geweest. Een heleboel dingen. Dit, maar ook waar ik heb gevoetbald, wie ik heb ontmoet, wat ik heb geleerd. Er moet iets hierboven zijn… Anders kan het niet.’’

Johan kijkt even naar boven, naar het hoge plafond; door de zonnestralen zweven kleine pluisjes.

menu